چکیده
زمینه و هدف: با گسترش آموزش مجازی در نظام آموزشی ایران، بحث عدالت آموزشی و برابری فرصت‌ها به چالشی جدی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل جامعه‌شناختی سیاست‌های آموزش از دور و میزان توجه آن‌ها به عدالت اجتماعی انجام شد.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی–اسنادی است. برای تحلیل عدالت آموزشی در سیاست‌های آموزش از دور ایران، از رویکرد ترکیبی اکتشافی (Exploratory Mixed Qualitative-Documentary) استفاده شد. در این رویکرد ابتدا اسناد سیاستی بررسی و سپس برای تکمیل تحلیل، داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری گردید. ترکیب داده‌ها امکان فهم هم‌زمان «متن سیاست» و «تجربه خبرگان» را فراهم می‌سازد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد سیاست‌های آموزش از دور بیش از حد بر زیرساخت و فناوری متمرکز بوده و ابعاد فرهنگی، طبقاتی و سرمایه فرهنگی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. چهار مضمون اصلی شامل نابرابری در دسترسی، کیفیت آموزش، سرمایه فرهنگی و غلبه نگاه فناورانه استخراج شد.
نتیجه‌گیری: هدف این پژوهش بررسی عدالت آموزشی در سیاست‌های آموزش از دور ایران بود. یافته‌ها نشان داد که گرچه توسعه آموزش مجازی فرصت‌هایی برای گسترش دسترسی ایجاد کرده، اما به‌دلیل نابرابری ساختاری، شکاف دیجیتال، محدودیت سرمایه فرهنگی خانواده‌ها و سیاست‌گذاری فناوری‌محور، این فرصت‌ها به عدالت آموزشی منجر نشده‌اند.
کلمات کلیدی :آموزش از دور، عدالت آموزشی، فرصت برابر، سرمایه فرهنگی