راهبردهای پژوهش در علوم تربیتی

راهبردهای پژوهش در علوم تربیتی

«مدل‌پردازی سلامت هویت دیجیتال دانش‌آموزان ایرانی با تأکید بر کاربست‌های تربیتی: ابعاد هسته و نشانه‌های رفتاری»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. (نویسنده مسئول)
3 استادیار گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/jrses.2026.584938.1128
چکیده
نوجوانی و دوره دانش‌آموزی دوره حساس شکل‌گیری هویت بوده و فضای مجازی به عنوان بستری نوین فرآیند هویت‌یابی را دگرگون ساخته است. با وجود گستردگی استفاده از شبکه‌های اجتماعی، تاکنون چارچوب نظری بومی برای تعیین شاخص‌های سلامت هویت دیجیتال تدوین نشده است. پژوهش حاضر با هدف مدل‌پردازی اکتشافی سلامت هویت دیجیتال دانش‌آموز ایرانی مبتنی بر دیدگاه خبرگان انجام شد.
این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ نفر از خبرگان حوزه مرتبط که به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند، گردآوری گردید. برای تأمین قابلیت اعتماد از معیارهای لینکلن و گوبا و برای سنجش پایایی کدگذاری از ضریب کاپای کوهن (۰.۸۶۵) استفاده شد.
تحلیل عمیق داده‌ها منجر به استخراج ۴۷ کد اولیه، ۶ تم فرعی و ۲ تم اصلی شد. تم اصلی اول «ابعاد هسته سلامت هویت دیجیتال» شامل پنج بعد انسجام هویت دیجیتال، تداوم هویت دیجیتال، اصالت و خودمختاری، تعادل برخط-غیربرخط و بازاندیشی انتقادی دیجیتال بود. تم اصلی دوم «نشانه‌های رفتاری سلامت هویت» شامل چهار نشانه الگوهای پایدار خودبازنمایی، واکنش به طرد و بازخورد منفی، کیفیت سکوت دیجیتال و مدیریت مرزها و حریم خصوصی بود.
نتایج حاصل نشان داد که سلامت هویت دیجیتال دانش‌آموز ایرانی سازه‌ای چندبعدی و پویاست که از تعامل ابعاد هسته و نشانه‌های رفتاری شکل می‌گیرد. مدل اکتشافی ارائه شده با تأکید بر کاربست‌های تربیتی می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های سواد رسانه‌ای در مدارس، توانمندسازی خانواده‌ها برای نظارت آگاهانه و تدوین سیاست‌های حمایتی مبتنی بر توانمندسازی دانش‌آموزان قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها